ظرفیت‌شناسی نظریه امامت در بازتولید نظم نوین جهانی با تأکید بر الگوی راهپیمایی اربعین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده

نظم جهانی معاصر به‌واسطه سیطره عقلانیت ابزاری و منفعت‌محوری با بحران‌های متعددی همچون نابرابری، خشونت ساختاری و بحران‌های هویتی مواجه است. این وضعیت، ضرورت بازخوانی ظرفیت‌های تمدنی آموزه‌های اسلامی را در عرصه بازتولید نظم نوین جهانی آشکار می‌سازد. در این میان، نظریه امامت در اندیشه شیعی، با تأکید بر محوریت ولایت الهی و حبّ ولی‌الله، الگویی بدیل برای سامان‌دهی روابط انسانی و اجتماعی ارائه می‌دهد. این الگو مبتنی بر رویکرد «تکلیف‌محوری» به‌جای «منفعت‌محوری» است و قابلیت آن را دارد که مبنای نظمی عادلانه، معنوی و همگرا در سطح جهانی قرار گیرد. راهپیمایی اربعین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تجمعات انسانی و دینی معاصر، نمونه‌ای عینی از تجلی این ظرفیت‌هاست. در این آیین، میلیون‌ها زائر از ملیت‌ها، قومیت‌ها و طبقات اجتماعی گوناگون در فضایی آکنده از ایثار، تکریم و اخوت گردهم می‌آیند؛ فضایی که فاقد بسیاری از بحران‌های رایج اجتماعات مدرن نظیر خشونت، رقابت منفعت‌طلبانه و ابتذال فرهنگی است. چنین مناسکی نه‌تنها بازنمایی عینی از جامعه مهدوی است، بلکه نشان می‌دهد که امکان تحقق روابط اجتماعی بر مبنای حبّ ولی‌الله و تکلیف‌محوری وجود دارد. این پژوهش با روش تحلیل نظری ـ مفهومی و با استفاده از مطالعه موردی راهپیمایی اربعین، در پی ظرفیت‌شناسی نظریه امامت برای بازتولید نظم نوین جهانی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوی روابط اجتماعی برآمده از امامت و متجلی در اربعین، قادر است با تغییر ذائقه اجتماعی و سبک زندگی، بنیانی نو برای همگرایی تمدنی و نظم جهانی آینده فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

ظرفیت‌شناسی نظریه امامت در بازتولید نظم نوین جهانی با تأکید بر الگوی راهپیمایی اربعین

نویسندگان [English]

  • Omid Qorbankhani
  • Fariba Faraji
Assistant Professor, Department of Theology, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
چکیده [English]

نظم جهانی معاصر به‌واسطه سیطره عقلانیت ابزاری و منفعت‌محوری با بحران‌های متعددی همچون نابرابری، خشونت ساختاری و بحران‌های هویتی مواجه است. این وضعیت، ضرورت بازخوانی ظرفیت‌های تمدنی آموزه‌های اسلامی را در عرصه بازتولید نظم نوین جهانی آشکار می‌سازد. در این میان، نظریه امامت در اندیشه شیعی، با تأکید بر محوریت ولایت الهی و حبّ ولی‌الله، الگویی بدیل برای سامان‌دهی روابط انسانی و اجتماعی ارائه می‌دهد. این الگو مبتنی بر رویکرد «تکلیف‌محوری» به‌جای «منفعت‌محوری» است و قابلیت آن را دارد که مبنای نظمی عادلانه، معنوی و همگرا در سطح جهانی قرار گیرد. راهپیمایی اربعین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تجمعات انسانی و دینی معاصر، نمونه‌ای عینی از تجلی این ظرفیت‌هاست. در این آیین، میلیون‌ها زائر از ملیت‌ها، قومیت‌ها و طبقات اجتماعی گوناگون در فضایی آکنده از ایثار، تکریم و اخوت گردهم می‌آیند؛ فضایی که فاقد بسیاری از بحران‌های رایج اجتماعات مدرن نظیر خشونت، رقابت منفعت‌طلبانه و ابتذال فرهنگی است. چنین مناسکی نه‌تنها بازنمایی عینی از جامعه مهدوی است، بلکه نشان می‌دهد که امکان تحقق روابط اجتماعی بر مبنای حبّ ولی‌الله و تکلیف‌محوری وجود دارد. این پژوهش با روش تحلیل نظری ـ مفهومی و با استفاده از مطالعه موردی راهپیمایی اربعین، در پی ظرفیت‌شناسی نظریه امامت برای بازتولید نظم نوین جهانی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوی روابط اجتماعی برآمده از امامت و متجلی در اربعین، قادر است با تغییر ذائقه اجتماعی و سبک زندگی، بنیانی نو برای همگرایی تمدنی و نظم جهانی آینده فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها [English]

  • امامت
  • نظم نوین جهانی
  • تمدن اسلامی
  • اربعین
  • جامعه مهدوی
  • مودت اهل بیت(ع)

Smiley face

Translated References to English
Holy Quran
Abedini, M.R., Ziaei-Niya, M.H., Hesaraki, Z. (2022). Civilizational Analysis of the Arba’in Process, Opportunities and Challenges. terdisciplinary Civilizational Studies of the Islamic Revolution, Year 1, Issue 4. [In Persian]
Amini, E. (2007). A Study of General Issues of Imamate, Qom: Bostan Kitab. [In Persian]
Astarabadi, A. (1988). Interpretation of the Manifest Verses in the Virtues of the Pure Family, Qom: Islamic Publishing Foundation. [In Persian]
Ayashi, M.M. (1960). Tafsir al-Ayashi, Tehran: Al-Mutaba’a al-Ilmiyah. [In Persian]
Ghiyashi, H. (2021). Harakat al-Ilahi: Civilizational Analysis of the Arba’in March and Pilgrimage, Tehran: Imam Sadiq University Press. [In Persian]
Babaei, H. (2015). Civilization and Spirituality in Arbaeen, Tehran: Pejehshakdeh Farhang ve Hanar Islami. [In Persian]
Barqi, A.M. (1951). Al-Mahasin, Qom: Dar Al-Kuttab Al-Islami. [In Persian]
Dara, J., Sadeghi, E. (2025). The Role of Political Components of the Arba’in March in the Realization of Islamic Civilization with Emphasis on the Statements of Ayatollah
Eftekhari, L. (2019). The Role of the Arba’in March in Realizing the New Islamic Civilization with Emphasis on the Statements of the Supreme Leader. Religious Culture Approach, Year 2, No. 8. [In Persian]
Farabi, M.M. (1985). Fusul Muntaz’a’, Tehran: Maktaba al-Zahra’a. [In Persian]
Ghasemi, B. (2023). Capacity Assessment of the Arba’in March and Its Impact on Modern Islamic Civilization. Fundamental Studies of Modern Islamic Civilization, Year 6, Issue 12. [In Persian]
Haji Gholam Sarizadi, A. (2024). Metasynthesis of Arbaeen Walk Studies in Order to Identify the Pattern of Effective Factors. Fundamental Studies of Modern Islamic Civilization, Year 7, Issue 13. [In Persian]
Hamidi, S. (2021). The Manifestation of Elements of Islamic Civilization in the Arba’in March, the Soft Power of the Islamic Republic of Iran. Soft Power Studies, Year 11, Issue 27. [In Persian]
Heydari, Gh. (2005). Cultural Geopolitics or Geoculture. Geopolitics, Year 1, Issue 1. [In Persian]
Ibn Ashur, M.T. (1999). Tafsir al-Tahrir wa al-Tanweer, Beirut: Est. [In Persian]
Ibn Babouyeh, M.A. (1983). Al-Khasal, Qom: Jamia Modaresin. [In Persian]
Ibn Babouyeh, M.A. (1958). Eyes of Akhbar al-Reza (pbuh), Tehran: Nash Jahan. [In Persian]
Ibn Babouyeh, M.A. (2006). The Causes of Al-Sharia, Qom: Darvri Book Shop.
Ibn Babouyeh, M.A. (1992). Man La Yahdrah al-Faqih, Qom: Islamic Publications Office. [In Persian]
Ibn Sina, Hossein Ibn Abdullah (Beita), Rasail, Qom: Bidar. [In Persian]
Ibn Tavus, A.M. (1995). al-Tashrif al-Mannan fi al-Taffi al-Fatn, Qom: Sahib Al-Amr Foundation (AJ). [In Persian]
Ikhwan-e-Nabavi, Q. (2015). Sociology of Religion (Principles and History), Tehran: Islamic Culture and Thought Research Institute. [In Persian]
Kafami, I.A.A. (1997). Al-Balad Al-Amin and Al-Dara Al-Hussein, Beirut: Est. Al-Alami Publishing House. [In Persian]
Kalini, M.Y. (1986). Kafi, Tehran: Dar al-Kutub al-Islami. [In Persian]
Khamenei. Fundamental Studies of Modern Islamic Civilization, Year 8, Issue 15. [In Persian]
Khazaz Razi, A.M. (1980). The Sufficiency of the Effect in the Text on the Twelve Imams, Qom: Bidar. [In Persian]
Kufi, F.I. (1989). Tafsir of Firat al-Kufi, Tehran: Est. [In Persian]
Laithi Wasti, A.M. (1997). Iyun Al-Hakam wa Al-Mu'aaz, Qom: Dar al-Hadith. [In Persian]
Madrasi, Mohammad Taqi (1998), Man Hoda al-Qur'an, Tehran: Dar Mohebi al-Hussein. [In Persian]
Marut, B. (2024). Arba'in walk as a threshold identity. Religion and Communication, 31st year, number 66. [In Persian]
Moinipour, M. (2015). civility, rationality, spirituality in the bed of Arba'in, Tehran: Surah Mehr Publications. [In Persian]
Mufid, M.M. (1992). Al-Irshad fi Ma’rifat Hujjajullah ‘alai’bad, Qom: Sheikh Mufid Congress. [In Persian]
McQuail. (2003). Introduction to the Theories of Mass Communication, translated by Parviz Ajlali, Tehran: Media Studies and Research Center. [In Persian]
Mousavi Khomeini, R. (2002). Imamate and the Perfect Human Being, Tehran: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini’s Works. [In Persian]
Mousavi, M. (2014). Arbaeen al-Hosseini, the Glory of the Social Solidarity of the Islamic Ummah, Tehran: Islamic Culture and Art Research Institute, Art Center of the Propaganda Organization. [In Persian]
Najarzadegan, F. (2014). Comparative Study of the Interpretation of the Verses of the Guardianship of the Ahl al-Bayt (AS) from the Perspective of the Two-Wayed, Qom: Research Center of the Hajj and University. [In Persian]
Parvish, M. (2019). Investigating the Civilization-Building Capacities in the Islamic World Based on the Arbaeen Walk. Science and Civilization in Islam, Year 1, Issue 2. [In Persian]
Qummi, Ali bin Ibrahim (1983), Tafsir al-Qummi, Qom: Dar al-Kitab. [In Persian]
Rabbani G.A. (2014), Imamate in Islamic Vision, Qom: Bostan Ketab. [In Persian]
Rostami, M. (2010). Imamate from the Perspective of Shiite and Sunni Sources, Qom: Yaqoubi Publications. [In Persian]
Sa'i, M.(2014). verses of Imamate and Wilayat in Tafsir al-Manar, Qom: Al-Mustafa International Translation and Publishing Center. [In Persian]
Safi Golpayegani, L. (1998). Imamate and Mahdavit, Qom: Sepehr Publishing House. [In Persian]
Talebi, H. (2021). Shia Media's Arbaeen Walk, Tehran: Soroush Publications. [In Persian]
Tabatabayi, M.H. (1970). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an, Beirut: Al-Alami Publishing House. [In Persian]
Tajbakhsh, Gh., Abbaspour, E. (2022). Rethinking the Creation of a New Islamic Civilization through Metasynthesis of Arbaeen Walk Research. Fundamental Studies of Modern Islamic Civilization, Year 5, Issue 10. [In Persian]
Tousi, M. H. (1990). Misbah al-Mutahjad and Selah al-Mutabbad, Beirut: Shia Jurisprudence Foundation. [In Persian]
Vaisi, A., Shakerinejad, M., Alborzi, H. (2024). The Arba’in procession as a medium for the Shiite community. Din va[In Persian]
Zubaydi, M.N. (2007). Al-Taysir fi al-Tafsir of the Qur'an in the Book of Ahl al-Bayt, Beirut: Dar Al-Mahja Al-Bayda. [In Persian]