شاخص های مسجد هویت ساز با تکیه بر اندیشه های مقام معظّم رهبری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر، دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام، تهران، ایران

2 پژوهشگر، دانشگاه امام حسین علیه السلام، تهران، ایران

چکیده

هویت به عنوان مجموعه‌ای از عقاید و باور ها که ایجاد علقه و وابستگی می کند؛ از منظر دیدگاه‌های مقام معظم رهبری در سه لایه هویت دینی، هویت ملی و هویت انقلابی تعریف می‌شود. مسجد به عنوان پایگاه اصلی جوانان و نوجوانان محلّه برای این که بتواند هویت سازی کند؛ باید در دو بعد سخت افزاری و نرم افزاری نمایشگر این هویت های سه گانه باشد. از این منظر مرکزیت و محوریت فیزیکی مساجد در محلّات از یک طرف و میزان نقش آفرینی آن در تعظیم شعائر دینی، تحکیم ارتباطات محلّی، تقویت مشارکت های محلّی، محوریت در خدمات دهی و محوریت در مطالبه گری و امور سیاسی احیاگر حلقه مفقوده هویت بخشی مساجد امروزی خواهد بود. عناصر اصلی سازنده هویت در مساجد ائمه جماعات به عنوان رکن اصلی مسجد، مردم و تشکّل های فرهنگی هستند. مساجد می‌توانند با نقش دهی و مسئولیت سپاری به نوجوانان در محلّ میان آن‌ها و مسجد ایجاد علقه کنند تا هویت دینی، ملی و انقلابی آن‌ها در پرتو هویت مسجدی و محلّی آن‌ها شکل بگیرد. بنابراین مسجد زمانی می‌تواند هویت ساز باشد که بتواند انسجام اجتماعی و مشارکت را در محله بالا ببرد. از طرفی بسیج و دیگر تشکّل های فرهنگی می‌توانند با ورود به مساجد به عنوان حلقه میانی رابطه بین نوجوان و جوان و مسجد را بیش از پیش تقویت بخشند.
مقاله پیش رو با روش تحلیل مضمون به بررسی سخنان مقام معظم رهبری با کلید واژه‌های مسجد و هویت پرداخته است که پس از اشباع نظری و با حذف موارد تکراری، مجموعاً 32 سخنرانی و پیام انتخاب و پس از کد گذاری، از میان آن‌ها 106 مقوله و 10 مضمون فرعی و 6 مضمون اصلی مستخرج گردید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The indicators of the identity-making mosque based on the thoughts of the great leader

نویسندگان [English]

  • Mohammad Ali Sheikhol Eslami 1
  • Seyed Reza Hosseinizadeh Mazloomi 2
1 Researcher, Imam Hussein University, Tehran, Iran
2 Researcher, Imam Hussein University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Identity as a set of ideas and beliefs that create attachment and dependence; from the perspective of the Supreme Leader's views, it is defined in three layers of religious identity, national identity, and revolutionary identity. The mosque, as the main base of the youth and adolescents of the neighborhood, in order to be able to build an identity; must represent these three identities in two hardware and software dimensions. From this perspective, the centrality and physical centrality of mosques in neighborhoods on the one hand and the extent of its role in glorifying religious rituals, strengthening local connections, strengthening local partnerships, centrality in providing services, and centrality in demanding and political affairs will revive the missing link in the identity-building of today's mosques. The main elements that create identity in mosques are the imams of the congregations as the main pillar of the mosque, the people, and cultural organizations. . Mosques can create a bond between them and the mosque by giving roles and responsibilities to the adolescents in the neighborhood so that their religious, national, and revolutionary identities are formed in light of their mosque and local identities. Therefore, a mosque can be an identity builder when it can increase social cohesion and participation in the neighborhood. On the other hand, Basij and other cultural organizations can further strengthen the relationship between adolescents and the mosque by entering mosques as an intermediate link. The following article uses the method of content analysis to examine the speeches of the Supreme Leader with the keywords of mosque and identity. After theoretical saturation and by eliminating duplicates, a total of 32 speeches and messages were selected and after coding, 106 categories, 10 subthemes, and 6 main themes were extracted from them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Identity
  • Iranian-Islamic identity
  • mosque
  • leadership
احمدی، حمید، (1383)، ایران؛ هویت، ملیت و قومیت، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی
اسپوزیتو، جان.ال (1388)، دایرة المعارف جهان نوین اسلام، ترجمه: طارمی، حسن، دشتی، محمد، دشتی، مهدی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری کتاب مرجع
اکبری، عسگر، (1399)، مؤلفه‌های هویت ایرانی-اسلامی در منظومه فکری مقام معظم رهبری، فصلنامه مطالعات ملی، 21 (3)، 45-63
ایگلتون، تری، (1386)، ایده فرهنگ، ترجمه علی ادیب راد،  تهران، انتشارات حرفه هنرمند
برجعلی، زهرا؛ خسروی، زهره؛ پور شهریاری، مه سیما (1392)، نقش جهت‌گیری مذهبی در ساختار هویت فردی، فصلنامه روانسناسی دین، 6، 97-108
جعفرزاده، محمد حسن (1394)، مسجد طراز اسلامی از دیدگاه امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری، تهران: دفتر مطالعات و پژوهش‌های مرکز رسیدگی به امور مساجد
حسنی آهنگر، محمدرضا؛ تولایی، روح الله؛ احمدی، محمد میلاد (1401)، الگوی بومی مدیریت راهبردی تحوّل مبتنی بر منظومه فکری رهبر معظّم انقلاب، فصلنامه مدیریت اسلامی، 30 (1)، 35-82
خامنه‌ای، سید علی (14/12/1370) بیانات در دیدار با جمعی از روحانیون، ائمه‌ی جماعات و وعاظ نقاط مختلف کشور در آستانه‌ی ماه مبارک رمضان
خامنه‌ای، سید علی (24/06/1371) بیانات در دیدار کارگزاران نظام
خامنه‌ای، سید علی (27/08/1371) بیانات در دیدار فرماندهان «بسیج» سراسر کشور
خامنه‌ای، سید علی (1/7/1375) بیانات به مناسبت گردهمایى سالانه‏ى نماز در شهر زنجان،
خامنه‌ای، سید علی (19/10/1375) بیانات در دیدار علما، طلاب و اقشار مختلف مردم شهر مقدس قم به مناسبت سالروز 19 دی ماه
خامنه‌ای، سید علی (5/11/1379) بیانات دیدار جمع کثیری از روحانیون و ائمه جماعات مساجد با رهبر انقلاب ــ
خامنه‌ای، سید علی (22/12/1379) بیانات در جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر
خامنه‌ای، سید علی (15/6/1380) بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان
خامنه‌ای، سید علی (12/8/1380) بیانات در دیدار با جوانان استان اصفهان
خامنه‌ای، سید علی (30/5/1384) بیانات در دیدار شرکت کنندگان در همایش هفته گرامی داشت مساجد
خامنه‌ای، سید علی (13/7/1385) بیانات در دیدار اساتید و اعضای هیأت علمی دانشگاه‌ها،
خامنه‌ای، سید علی (18/8/1385) بیانات در دیدار دانشگاهیان سمنان
خامنه‌ای، سید علی (18/2/1387) بیانات در دیدار با مسئولین اجرایی استان فارس
خامنه‌ای، سید علی (11/6/1388) بیانات در دیدار جمعی از مردم مازندران
خامنه‌ای، سید علی (08/02/1389) بیانات در دیدار کارگران نمونه سراسر کشور
خامنه‌ای، سید علی (18/7/1389) پیام به نوزدهمین اجلاس سراسری نماز
خامنه‌ای، سید علی (19/7/1391) بیانات در دیدار علما و روحانیون خراسان شمالى
خامنه‌ای، سید علی (15/12/1392) بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان با رهبر انقلاب 
خامنه‌ای، سید علی (01/01/1394) بیانات در حرم مطهر رضوی
خامنه‌ای، سید علی (13/2/1395) بیانات در دیدار معلمان و فرهنگیان
خامنه‌ای، سید علی (31/05/1395) بیانات در دیدار با ائمه جماعات مساجد تهران
خامنه‌ای، سید علی (15/09/1395) بیانات در دیدار با اعضای ستاد بزرگداشت چهارهزار شهید استان گلستان
خامنه‌ای، سید علی (22/3/1396) بیانات در دیدار با کارگزاران نظام،
خامنه‌ای، سید علی (7/2/1396) بیانات در دیدار شرکت کنندگان مسابقات بین المللی قرآن کریم
خامنه‌ای، سید علی (20/3/1397) بیانات در دیدار جمعی از استادان، نخبگان و پژوهشگران دانشگاه‌ها 
خامنه‌ای، سید علی (30/4/1397) بیانات در دیدار با سفرا و مسئولان وزارت امور خارجه،
خامنه‌ای، سید علی (29/8/1397) بیانات در ابتدای جلسه درس خارج
خامنه‌ای، سید علی (28/02/1399) بیانات در ارتباط تصویری با نمایندگان تشکل‌های دانشجویی
خامنه‌ای، سید علی (28/4/1400) پیام به کنگره حج،
خامنه‌ای، سید علی (19/10/1400) بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری  
خامنه‌ای، سید علی (12/2/1402) بیانات در دیدار معلمان
خامنه‌ای، سید علی (26/05/1402) بیانات در دیدار فرماندهان سپاه پاسداران
پروچازکا، امجد بهومیل (1373)، معماری مساجد جهان، ترجمه: سلطان زاده، حسین، تهران: امیر کبیر
خمینی، روح الله (1361)، صحیفه نور، تهران: فرهنگ و ارشاد اسلامی
درودیان، محمد (1400)، سیری در جنگ ایران وعراق: خونین‌شهر تا خرمشهر، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس
رجوعی، مرتضی، غیور باغبانی، سید مرتضی، صنعتی حجار، مصطفی (1400)، طراحی ساختار سازمانی منطبق با فعالیت‌های کارکردی مسجد، مدیریت   فردا، 19 (67)، 3-18 
ستاری ساربانقلی، ذبیحی، حسین، (1388)، نگرشی بر مفاهیم مدیریت شهری حضرت رسول اکرم (ص) در شهر مدینه تجلی زیبای مدیریت شهری در شهر اسلامی، فراسوی مدیریت، 3 (10)، 105-146 
شریعتی، علی (1361)، مجموعه آثار (اسلام شناسی)، درس‌های دانشگاه مشهد، تهران، چاپخش
شفیعی، شیوا (1392)، عناصر هویت ساز در مساجد (نمونه موردی مسجد شیخ لطف الله)، همایش ملی جغرافیا، شهرسازی و توسعه پایدار
ضرابی، عبدالرضا، (1384)، نقش و عملکرد مسجد در تربیت، در کتاب کارکرد مسجد به کوشش دبیرخانه ستاد عالی هماهنگی ونظارت بر کانون‌های فرهنگی هنری مساجد، تهران: رسانه
علوی مقدم، بهنام؛ داور پناه، زهرا، (1393)، تحلیل محتوای مؤلفه‌های هویت ملی در کتب آموزش زبان فرانسه دوره‌های راهنمایی، دبیرستان پیش دانشگاهی، نوآوری‌های آموزشی، 13 (52)، 117-140
فرخی، میثم (1393)، سیاست‌گذاری فرهنگی مطلوب مسجد از دیدگاه مقام معظم رهبری در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج 65، 33-54
قیصری، نور الله، (1386)، روشنفکران ایران و هویت، تهران: تمدن ایرانی
مکی السباعی، محمد (1372)، نقشه کتابخانه‌های مساجد در فرهنگ و تمدن اسلام، ت علی شکوهی، تهران: سازمان‌ مد‌ارک‌ فر‌هنگی‌ ‌انقلاب‌ ‌اسلامی‌، گروه‌ ‌انتشار‌ات‌
محمدی اشتهاردی، محمدمهدی (1396)، ترجمه کتاب بیت الاحزان نوشته شیخ عباس قمی، تهران: ناصر
معین، محمد، (1386)، فرهنگ معین، تهران: زرین
هویت اجتماعی (کتاب درسی علوم اجتماعی)، پایه دوازدهم، دوره دوم متوسطه (1397)، سازمان پژوهشی و برنامه‌ریزی آموزشی، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران
یوسف، عبدالله (1385)، مساجد و آثار باستانی مکه و مدینه، تهران: مؤسسه فرازاندیش سبز
Ayres, L. (2010). Thematic Coding and Analysis. In Mills, A. J. & Eurepos, G. & Wiebe, E. (Eds.).Encyclopedia of Case Study Research. (Pp. 867-868).
Ryan, G. W. & Bernard, H. R. (2003). Techniques to Identify Themes. Field Methods. Vol. 15. No. 1. Pp.85-109